به گزارش ‘صدای صادرات‘ از خبرگزاری برنا، اظهارات اخیر معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی درباره انجام قاچاق دام زنده، نشان میدهد ممنوعیت صادرات نتوانسته بهطور کامل مانع خروج دام از کشور شود.
روحالله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرده است که صادرات دام زنده همچنان ممنوع است، اما به دلیل جذابیت بازارهای خارجی، این موضوع به شکل قاچاق در حال انجام است و نمیتوان آن را انکار کرد.
به گفته فعالان بازار، مهمترین دلیل قاچاق دام، اختلاف قابل توجه قیمت دام زنده در ایران با کشورهای مقصد است. زمانی که دامدار داخلی با هزینههای بالای تولید، از جمله افزایش قیمت نهادههایی مانند جو، ذرت، کنجاله سویا، دارو و هزینه حملونقل مواجه است، اما در بازارهای منطقهای خریداران حاضرند قیمت بالاتری پرداخت کنند، انگیزه خروج غیررسمی دام افزایش پیدا میکند.
آمار تولید گوشت قرمز، ایران چقدر ظرفیت دارد؟
بر اساس آمارهای بخش کشاورزی، ایران سالانه حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار تن گوشت قرمز تولید میکند. با این حال میزان تولید در سالهای اخیر تحت تاثیر خشکسالی، کاهش مراتع، افزایش هزینه خوراک و افت سرمایهگذاری در دامداریها با چالشهایی مواجه شده است.
سرانه مصرف گوشت قرمز در ایران نیز طی سالهای اخیر کاهش یافته است. کارشناسان معتقدند فشار تورمی باعث شده مصرف گوشت قرمز از سبد بسیاری از خانوارها حذف یا محدود شود؛ در حالی که ظرفیت تولید داخلی، در صورت اصلاح زنجیره تامین، میتواند بخش بیشتری از نیاز کشور را پوشش دهد.
در مقابل، ایران در سالهای مختلف برای تنظیم بازار اقدام به واردات گوشت کرده است؛ موضوعی که پرسش مهمی ایجاد میکند: چرا کشوری که دام زنده و گوشت باکیفیت تولید میکند، باید گوشت وارد کند؟
آمار پنهان قاچاق و صادرات دام زنده
آمار رسمی و دقیقی از حجم قاچاق دام زنده در کشور وجود ندارد، زیرا این فعالیت خارج از شبکه رسمی تجارت انجام میشود، اما فعالان صنعت دام معتقدند اختلاف قیمت دام در داخل با بازار کشورهای همسایه، خروج غیررسمی دام را به یک چالش جدی تبدیل کرده است. بر اساس برآوردهای بخش خصوصی، در سالهای اخیر دهها هزار رأس دام سبک به شکل غیررسمی از مسیرهای مرزی خارج شده است؛ در حالی که صادرات رسمی دام زنده در دورههای مختلف به دلیل نگرانی از کاهش عرضه داخلی و افزایش قیمت گوشت محدود یا ممنوع بوده است.
ایران با در اختیار داشتن حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون رأس دام سبک (گوسفند و بز)، یکی از کشورهای دارای ظرفیت بالای تولید دام در منطقه محسوب میشود. با این حال، صادرات رسمی گوسفند زنده طی سالهای اخیر بسیار محدود بوده و سیاست غالب، کنترل خروج دام برای حفظ تعادل بازار داخلی بوده است. کارشناسان معتقدند اگر صادرات دام با برنامه، سهمیهبندی و پس از اطمینان از تامین نیاز داخلی انجام شود، میتواند به جای ایجاد قاچاق، به افزایش درآمد دامداران و توسعه صنعت دامپروری کمک کند.
گوشت ایرانی صادر و گوشت وارداتی وارد
فعالان صنعت دام معتقدند پاسخ این سوال در تفاوت میان «اقتصاد تولید» و «اقتصاد مصرف» نهفته است.
دام ایرانی به دلیل شرایط اقلیمی، تغذیه طبیعی در برخی مناطق، دامداری عشایری و کیفیت گوشت، در بازارهای منطقهای مشتری دارد. معاون وزیر جهاد کشاورزی نیز تاکید کرده است که گوشت گوسفندی ایران به دلیل چرای طبیعی و کیفیت بالا، قابلیت صادرات دارد.
اما از سوی دیگر، واردات گوشت با هدف تنظیم بازار و کنترل قیمت انجام میشود. دولت در مواقعی که قیمت داخلی افزایش پیدا میکند یا عرضه کاهش مییابد، با واردات تلاش میکند تعادل ایجاد کند.
به گفته کارشناسان، واردات گوشت لزوماً به معنای نبود تولید داخلی نیست؛ بلکه نشاندهنده مشکلاتی مانند:
افزایش هزینه تولید داخلی، نبود زنجیره کامل تولید تا مصرف، ضعف در تامین نهادههای ارزان، کاهش قدرت خرید خانوارهاو فاصله میان قیمت دامدار و قیمت نهایی بازاراست.
صادرات گرانتر، واردات ارزانتر
یکی از نکات مطرحشده از سوی معاون وزیر جهاد کشاورزی این است که امکان صادرات گوشت گوسفندی ایران با قیمت حدود ۱۰ تا ۱۲ دلار وجود دارد، در حالی که واردات گوشت با حدود ۵ دلار امکانپذیر است.
این تفاوت قیمت نشان میدهد بازار گوشت در ایران تنها بر اساس میزان تولید داخلی مدیریت نمیشود، بلکه عوامل دیگری مانند قیمت جهانی، قدرت خرید مردم، نرخ ارز و سیاستهای حمایتی نیز در آن نقش دارند.
کارشناسان معتقدند اگر دام ایرانی با قیمت بالاتر صادر شود، میتواند برای تولیدکننده سودآور باشد، اما این موضوع زمانی منطقی است که ابتدا نیاز بازار داخلی تامین شده و زنجیره تولید توان افزایش بهرهوری را داشته باشد.
آیا آزادسازی صادرات دام زنده راهحل است؟
موافقان آزادسازی صادرات دام معتقدند ممنوعیت طولانیمدت باعث ایجاد بازار سیاه و قاچاق میشود. آنها میگویند به جای ممنوعیت باید صادرات مدیریتشده، سهمیهبندی و کنترل بازار انجام شود.
در مقابل، گروهی از کارشناسان هشدار میدهند که آزادسازی بدون برنامه میتواند باعث کاهش عرضه داخلی و افزایش قیمت گوشت شود، بهخصوص در شرایطی که تولیدکنندگان هنوز با بحران نهاده و خشکسالی مواجه هستند.
دیدگاه فعالان صنعت دام؛ مشکل اصلی خوراک است نه دام
یکی از مشکلات اصلی صنعت دام ایران، تامین خوراک ارزان است. دامداران میگویند بخش قابل توجهی از هزینه تولید مربوط به خوراک دام است و افزایش قیمت نهادهها باعث شده تولید برای بسیاری از واحدها دشوار شود.
مجیدرضا نوروزی، کارشناس صنعت دام و طیور، در گفتوگو با برنا اظهار کرد:«قاچاق دام زمانی شکل میگیرد که بین قیمت واقعی تولیدکننده و قیمت بازار خارجی فاصله ایجاد شود. اگر دامدار احساس کند فروش در بازار داخلی صرفه اقتصادی ندارد، طبیعی است که به دنبال بازارهای بهتر باشد. راهحل اصلی، کنترل مرز نیست، بلکه اصلاح اقتصاد تولید است.»
حسین مرادی، فعال حوزه دامداری، نیز معتقد است:«دامدار ایرانی توان تولید گوشت باکیفیت دارد، اما افزایش هزینه نهادهها باعث شده حاشیه سود کاهش پیدا کند. حمایت واقعی باید در تامین خوراک و کاهش هزینه تولید باشد.»
احد اکبری، کارشناس صنایع غذایی، با اشاره به تناقض صادرات و واردات گوشت گفت:«ایران باید به سمت تولید رقابتی حرکت کند. واردات در کوتاهمدت میتواند بازار را تنظیم کند، اما در بلندمدت باید زنجیره داخلی تقویت شود تا کشور هم مصرفکننده و هم صادرکننده باشد.»
قاچاق دام، فرصت اقتصادی یا تهدید تولید؟
کارشناسان اقتصادی معتقدند قاچاق دام از یک سو نشاندهنده وجود تقاضا برای دام ایرانی در بازارهای خارجی است و میتواند ظرفیت صادراتی کشور را آشکار کند، اما از سوی دیگر، خروج غیررسمی دام باعث از بین رفتن کنترل دولت بر بازار، کاهش عرضه داخلی و آسیب به تولیدکننده قانونی میشود.
به اعتقاد فعالان بخش خصوصی، راهکار اصلی مقابله با قاچاق، برخورد صرف مرزی نیست؛ بلکه باید با ایجاد مسیر رسمی صادرات، تعیین قیمت منطقی برای دامدار، تامین نهاده پایدار و افزایش بهرهوری، انگیزه قاچاق کاهش یابد.
مقایسه با کشورهای منطقه، چرا آنها صادرکننده قدرتمندتر هستند؟
کشورهایی مانند ترکیه، استرالیا و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس با وجود تفاوتهای اقلیمی، با ایجاد زنجیرههای مدرن تولید، فرآوری و صادرات توانستهاند جایگاه خود را در بازار گوشت تقویت کنند.
در بسیاری از این کشورها، صادرات تنها خروج دام نیست، بلکه شامل فرآوری، بستهبندی، برندینگ و فروش محصول نهایی است؛ موضوعی که کارشناسان معتقدند ایران نیز باید به سمت آن حرکت کند.
بازار گوشت نیازمند سیاست پایدار
مساله قاچاق دام در ایران بیش از آنکه فقط یک موضوع مرزی باشد، نشانهای از مشکلات ساختاری در اقتصاد دامپروری است. کشوری که توان تولید گوشت باکیفیت و صادراتی دارد، نباید همزمان با کاهش مصرف داخلی و واردات گوشت مواجه باشد.
کارشناسان معتقدند آینده صنعت دام ایران در گرو سه محور است: تامین خوراک ارزان، اصلاح نظام تولید و ایجاد صادرات رسمی و مدیریتشده. در غیر این صورت، ممنوعیت صادرات تنها مسیرهای غیررسمی را تقویت میکند و فاصله میان تولیدکننده، بازار داخلی و مصرفکننده همچنان باقی خواهد ماند.
- مریم فراهانی
- کد خبر 18221
- بدون نظر
- پرینت
